ਕੋਲਕਾਤਾ (14 ਜੁਲਾਈ 2026)
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਜਲਾਵਤਨ (ਨਿਰਵਾਸਿਤ) ਲੇਖਿਕਾ ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਲਕਾਤਾ ਪਰਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਵੇਗੀ। ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ 2007 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਹੀਂ ਆਈ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ (ਲੈਫਟ) ਸਰਕਾਰ ਦੌਰਾਨ ਤਸਲੀਮਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਤਿੱਖਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਜਲਾਵਤਨ ਲੇਖਿਕਾ ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਲਗਭਗ 20 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਕੋਲਕਾਤਾ ਪਰਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ 1 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਰਬਿੰਦਰ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਕੱਟੜਪੰਥ-ਵਿਰੋਧੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰੇਗੀ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਤਸਲੀਮਾ ਨੇ ਖੁਦ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਇਸ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਬਹਿਸ ਛਿੜ ਗਈ ਹੈ।
ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ (ਲੈਫਟ) ਸਰਕਾਰ ਦੌਰਾਨ ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਤਿੱਖਾ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਤ ਅਜਿਹੇ ਬਣ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ 2007 ਵਿੱਚ ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਪਰਤਣ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਪਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਲਗਭਗ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਹੀਂ ਪਰਤ ਸਕੀ।
ਹੁਣ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬੀਜੇਪੀ (BJP) ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਦੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਪਰਤਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ: ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਲੱਜਾ’ (Lajja) ਕਾਰਨ 1994 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਤਵਾ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰਨ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਲੁਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1994 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਵੀਡਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਜਲਾਵਤਨੀ (ਨਿਰਵਾਸਨ) ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਇਸ ਵਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ: ਇਸ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਸੈਕੂਲਰ ਮਿਸ਼ਨ’ ਅਤੇ ‘ਐਚ.ਆਰ.ਬੀ.ਐਫ.ਐਫ’ (HRBFF) ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਸੱਦਾ ਕੱਟੜਵਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਖੁਦ ਫੇਸਬੁੱਕ ‘ਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਆਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਭਾਵੁਕ ਰਿਸ਼ਤਾ: ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਵੁਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੇਖਣ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਰੀਬੀ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।
ਹੁਣ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜਗਤ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਰਹੇਗੀ ਕਿ 1 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਵਕ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਕੋਲਕਾਤਾ ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
